1سبک فرزندپروری والدین یکی از مباحث مهم در تربیت فرزندان و شکل گیری شخصیت آنان است. هدف پژوهش پیش رو معرفی سبک فرزندپروری بامریند و سبک فرزندپروری اسلامی و استنباط نقاط قوت و امتیازات سبک فرزندپروری مبتنی بر اخلاق اسلامی در قیاس با سبک فرزندپروری بامریند است. سؤال اساسی این است که نقاط قوت و امتیازات سبک فرزند پروری مبتنی بر اخلاق و آموزه های اسلامی نسبت به سبک فرزندپروری بامریند چیست؟ پژوهش حاضر از تحقیقات توصیفی ـ تحلیلی و استنتاجی بوده و افزون بر معرفی سبک فرزندپروری بامریند و سبک فرزندپروری اسلامی، به تبیین امتیازات و نقاط قوت سبک فرزندپروری اسلامی پرداخته است. از تتبع در گزاره های اسلامی می توان استنباط کرد که مهم ترین نقاط قوت و امتیاز سبک فرزندپروری مبتنی بر آموزه های اخلاقی و اسلامی عبارتند از: مسئولیت پذیری والدین، ارائه الگوی بهنجار اجتماعی و زیستی، تأکید بر ارتباط والد ـ فرزندی دوستانه، توجه به اخلاق اسلامی و جهان بینی توحیدی، تأکید بر انتظارات بهنجار از فرزندان، ملاحظه ظرفیت های شناختی و عاطفی فرزندان.

اهداف: برای بهبود بخشیدن به روابط خانوادگی سالم، استفاده از برنامه آموزشی و پیشگیری زود هنگام در مورد خانواده اهمیت دارد. هدف پژوهش حاضر مقایسه اثربخشی فرزندپروری ذهن آگاهانه با رویکرد ایرانی – اسلامی با فرزندپروری مثبت بر خودتنظیمی هیجانی و خود کارآمدی مادران دانش آموزان پایه هفتم بود. مواد و روش ها: این پژوهش از نوع شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون-پیگیری (45 روزه ) با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل مادران و دانش آموزان پایه هفتم اصفهان بود که به روش نمونه گیری غیر تصادفی هدفمند، نمونه 42 نفری در یکی از دبیرستانها انتخاب شد و در سه گروه (دو گروه آزمایش و یک گروه کنترل) جایگزین شدند. گروه های آزمایش در جلسات آموزش فرزندپروری ذهن آگاهانه با رویکرد ایرانی-اسلامی و فرزندپروری مثبت به مدت 10 جلسه 90 دقیقه ای شرکت کردند. گروه کنترل آموزشی دریافت نکرد. هر سه گروه در سه مرحله پیش آزمون، پس آزمون و پیگیری به پرسشنامه های خودتنظیمی هیجان گراتز و روئمر(2008) و مقیاس خودکارآمدی والدگری دومکا(1996) پاسخ دادند. جهت تحلیل داده ها از تحلیل واریانس با اندازه های تکراری استفاده شد. یافته ها: نتایج این پژوهش نشان داد بین روش های آموزش فرزندپروری ذهن آگاهانه با رویکرد ایرانی – اسلامی و فرزندپروری مثبت با گروه کنترل از نظر اثربخشی بر متغیرهای خودتنظیمی هیجانی و خود کارآمدی مادران تفاوت وجود دارد(05/0>p). اثربخشی با دوامتری برای مادران نسبت به روش فرزندپروری مثبت نشان داد نتیجه گیری: فرزندپروری ذهن آگاهانه با رویکرد ایرانی-اسلامی بر فرایند های خودآگاهی، تقویت عزت نفس، پذیرش مادران توجه بیشتری نسبت به دیگر رویکرد های فرزندپروری دارد.

مفهوم آزادی و نمود آن در فرزندپروری از جمله مسایل مهم در زمینهی تربیت است و خواهناخواه والدین با مقولهی آزادی در ساحت تربیت فرزندان خود سروکار خواهند داشت. در عصر حاضر نسبت به اعطای آزادی به فرزند و این که تا چه حدی میتوان او را در فعالیتها و تصمیمگیریهایش آزاد گذاشت، اختلاف وجود دارد. سه سبک را میتوان در این حیطه، شناسایی کرد که عبارتند از سبک آسانگرایانه، مقتدرانه و مستبدانه. مقالهی حاضر بر آن است تا علاوه بر معرفی این سبک، در پرتو معارف اهلبیت (ع) علاوه بر حل تناقض داده های تجربی سبکهای فرزندپروری در مقوله ی آزادی، قلمرو آزادی را بر اساس سن و مرحله رشد کودک معین نماید. روش این پژوهش بررسی اسنادی و به شیوه کتابخانه ای بوده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که هر یک از سبکهای نامبرده شده، شیوهی خود را در دادن آزادی به شکلی ثابت به کار میبرد و هر کدام برای اثبات خود، داده های تجربی متناقضی با دیگری ارایه میدهد. در حالیکه سبک فرزندپروری که از روایات اهل بیت و سیرهی پیامبر اسلام استنباط شده، یک سبک چرخشی با توجه به سن و وضعیت کودک است. با این توضیح که تا هفت سالگی سبک فرزندپروری آسانگیر و از هفت سالگی سبک فرزند پروری مستبدانه و در هفت سال سوم و شروع بلوغ، با افزایش آزادی، سبک فرزندپروری مقتدرانه، تحقق میابد. این مدل چرخشی و منعطفانه با میزان آزادی، مدلی مختص به خود را می سازد.

هدف: در تربیت انسان باید شواهدی باشد تا او را اشرف مخلوقات جلوه دهد و بستر این شکل گیری، بدون شک باید به دست خانواده ها فراهم شود؛ بنابر این، خانواده اولین و اساسی ترین عامل در رشد شخصیت انسان است.لذا این پژوهش با هدف تبیین سبک فرزندپروری در نگرش اسلامی، انجام شد. روش: پژوهش حاضر از نوع توصیفی- تحلیلی است. جامعۀ آماری شامل کلیۀ نوجوانان و جوانان شهر تبریز در بازۀ سنی 12 تا 30 در سال 1400 بود که 340 نفر به وسیلۀ نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. ابزار پژوهش، پرسشنامۀ استاندارد بود. یافته ها: بین تحصیلات والدین، شغل والدین، تعلّق ذهنی طبقاتی، جنسیت و ردۀ سنی(نوجوان/ جوان) با متغیّر سبک فرزندپروری در نگرش اسلامی، رابطۀ معنادار وجود ندارد. همچنین مقدار ضریب همبستگی پیرسون بین ابعاد متغیّر سبک فرزندپروری در نگرش اسلامی در سطح اطمینان 99 درصد معنادار است و بین ابعاد متغیّر سبک فرزندپروری در نگرش اسلامی رابطۀ مثبت و مستقیم وجود دارد. نتیجه گیری: در سبک فرزندپروری اسلامی علاوه بر رشد مناسب فردی و اجتماعی و سلامت روانی و جسمانی آنان، رشد معنوی و سلامت اخلاقی نیز حاصل می شود و بر خلاف سایر سبکهای فرزندپروری که هدف آنها تربیت یک انسان جاه طلب و برتری طلب است؛ هدف، پیشرفت معنوی و در نهایت قرب الهی می باشد.

پژوهش حاضر با رویکردی روان شناختی و اسلامی، به دنبال تدوین روش های فرزندپروری برای والدین، به ویژه پدر، در ضمن راهبردها و راهکنش ها است. راهبرد، برنامه ای است که برای نیل به یک هدف بلند مدت طراحی می گردد و راهکنش، روش های عملیاتی است که برای دستیابی به هدف مورد استفاده قرار می گیرد. روش این تحقیق، تحلیل محتوای متون اسلامی و روان شناختی در زمینه فرزندپروی نوجوان است. بدین منظور، متون اسلامی و روان شناسی مربوط به نوجوانی و فرزندپروری در مقطع نوجوانی بررسی گردید. از گزاره های اسلامی، 58 کد و از پژوهش های روان شناختی 234 کد به دست آمد. داده ها با کمک نرم افزار اطلس تی تحلیل کیفی شد. بعد از دسته بندی کدهای اولیه، کدگذاری محوری و شبکه سازی با رویکرد اجتهادی−انضمامی انجام شد. یافته های تحقیق کشف سه راهبرد کلی و 28 راهکنش برای فرزندپروری است: راهبرد رابطه با نوجوان شامل لیاقت دهی، مسالمت جویی، محبوبیت، مجاورت، بصیرت، شناخت و شوخ طبعی، راهبرد آموزش شامل توجه دهی به سلامت و پذیرش هیجان خواهی، مسئولیت دهی، هدایت فکری، هدایت جنسی، پرورش عقلانیت، محدودیت، مشارکت، تقویت مهارت ها، مهارت شغلی، نظارت، نصیحت گری، موفقیت، تمرین تصمیم گیری، و راهبرد خودمدیریتی والدین شامل صلابت، استعانت از خداوند، هماهنگی تربیتی، مشاوره جویی، رسیدگی به خود، عاملیت به اصول خویش، رضایت زناشویی است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.